Krytyka Artystyczna

Wpis

piątek, 03 czerwca 2011

Wyzwolenie getta prawdy

W Izraelu, na lekcjach historii nauczyciele mówią uczniom: „Pamiętajcie, aby nie zapomnieć”. Niedokończony film w reżyserii Yael Harnoski to świadectwo pamięci. Głos młodego pokolenia, mówiący, że prawda jest tylko jedna.

   

 
      Willy Wist był operatorem filmowym. Po zakończeniu Drugiej Wojny Światowej nigdy więcej nie sięgnął po kamerę. Zaczął zarabiać na życie zbierając złom.
     
Materiałem filmowym pozostawionym w archiwach przez niemieckich operatorów zainteresowała się Yael Hersonski. Chcąc poznać prawdę o zarejestrowanych obrazach w warszawskim gettcie, dotarła ona do dokumentów z przesłuchań Wista.

Wydaje się, że ten niemiecki operator przez całe życie był zbieraczem złomu. Świadomie rejestrował obrazy w warszawskim gettcie wiedząc, iż są one inscenizowane i nie oddają prawdziwego obrazu sytuacji żydowskiej społeczności. Owszem, na niektórych ujęciach zobaczymy wychudzone ciała, twarze o przerażonych  oczach, czy grupy kłębiące się w nieludzkich warunkach. Odrobina prawdy w wielkim morzu zakłamania.
Harnoski podjęła się trudnej pracy zbadania tego złomu, doszukania się nim wartości i co najtrudniejsze: przetopienia go na nową wartość. Do współpracy zaprosiła dwóch aktorów, którzy odegrali rolę Wista (Rudiger Vogler) i śledczego (Alexander Beyer). Są to jednak role drugoplanowe, ważniejsza, wysunięta na pierwszy plan jest anonimowa społeczność żydowska zgromadzona w gettcie.

 

Warszawskie getto                          

                            Kadr z filmu Willego Wista- warszawskie getto.

      W 1942 roku do  getta przybyła ekipa niemieckich filmowców. Wśród nich był także Wist. Na ich barkach spoczywał ciężar ukazania życia po drugiej stronie muru. Ekipa filmowa wyjechała po miesiącu kręcenia. Pozostał po niej wstępnie zmontowany dokument, opatrzony podpisem: ”Getto”.
Prawdopodobnie rząd III Rzeszy przekonany o nadchodzącym sukcesie, który miał zakończyć Drugą Wojnę Światową ( a co miało za tym iść: istnienie „żydowskiej rasy”), zlecił przygotowanie filmu, który przyszłym pokoleniom miał ukazać Żydów takimi „jakimi byli”. Podczas kręcenia tych materiałów rozkwitł talent Wista. Młody operator, z wielką cierpliwością rejestrował wyreżyserowane sceny z życia żydowskiej społeczności. Poszukiwanie bezużytecznych kadrów, mogło być dla niego doskonałym przygotowaniem do profesji, którą zajął się po wojnie. Złomiarz i jego dorobek artystyczny. Śmieci. Dokument „getto” nakręcony przez niego i jego kolegów, powinien być odrzutem, złomem informacyjnym. Ściślej mówiąc: dezinformacyjnym.
     
Yael Harnoski postanowiła wykorzystać wszystkie odnalezione materiały i zestawić je z relacjami świadków- zarówno  tymi spisanymi, i cudem ocalonymi, jak i z relacjami, wciąż żyjących, byłych mieszkańców getta.
Niedokończony film to tytuł 88. minutowego dokumentu, do którego obraz zmontowali naziści, a komentarz przygotowali prześladowani Żydzi. Zderzenie dwóch odmiennych światów i punktów widzenia, tworzy niesamowitą, prawdziwą historię.

Niemieckie nagranie pokazuje młodą Żydówkę, która krzątając się po przestronnym mieszkaniu, wystawia na stół kryształowy wazon i umieszcza w nim kwiaty.
Na taśmie filmowej zarejestrowano również bogate targi obfitujące w: koninę, ser, słodycze i warzywa, a także restauracje tętniące życiem.
Wszystko to prawda, wszystko to miało miejsce.


Nie powinniśmy jednak traktować tych obrazów jak dokumentu, lecz jak spektakl.
Żydzi, do których dotarła Harnoski, wspominają operatorów, którzy brali udział w tworzeniu „wielkiej, niemieckiej produkcji filmowej”. Przywozili oni ze sobą potrzebne rekwizyty do nagrania niektórych scen- zwykle było to jedzenie i czyste ubrania. Jedna z kobiet wspomina, że „gdyby w gettcie były kwiaty, to byśmy je zjedli”.
Niemcy wybierali z tłumu ludzi i kazali im grać- jeść, tańczyć, modlić się…
Ludzie zapewne modlili się szczerze, gdyż dobrze wiedzieli, że „rola” w filmie oznacza dla nich wolność. Wolność nie tylko od getta, ale także od głodu, wszy, prześladowań. Udział w produkcji filmowej oznaczał koniec wszystkiego. Pewną śmierć.

 

Kadr z jednego z filmów Willego Wista

                           

                            Kadr z filmu Willego Wista- wyreżyserowana scena w kawiarnii.

      Wypowiedzi Żydów przeplatają się z zeznaniami operatora Willy`ego Wista. Początkowo przyznaje, że niewiele pamięta. Wyparł te zdarzenia z pamięci. Wracają do niego powoli, aż w końcu ciężar nagromadzonego zakłamania, „złomu”, staje się tak uporczywy, że musi go z siebie wyrzucić. Operator stwierdza, iż przed wojną i po wojnie widział wiele okrucieństw, jednak to, co zobaczył w gettcie, wyryło się w jego pamięci najgłębiej.
Widział zwłoki, setki zwłok. Zobojętnienie na cierpienie, na drugiego człowieka, na śmierć. Brak poszanowania innych, ani szacunku wobec śladu po nich- w postaci wychudzonych ciał.

Dokument ukazuje ciała spuszczane po pochylni do zbiorowych mogił.
Cisza… Żydzi- świadkowie  tamtych wydarzeń, zaproszeni na projekcję filmu zasłaniają oczy, odwracają twarze- nie chcą by te obrazy do nich wracały. Jedna z kobiet mówi: „nie mogę tego oglądać, chce mi się płakać. Tak się cieszę, że teraz umiem płakać”.

 

Jedna z mieszkanek getta.

                           

                            Kadr z filmu Yael Harnoski.

     

Niedokończony film z niejednego oka wyciśnie łzę, niejedno oko otworzy się szerzej. Yael  Harnoski ma ambitny cel- otwarcie, uświadomienie nam prawdy. Według reżyserki
95% dokumentów poświęconych Holokaustowi (bo tyle z nich pochodzi z Niemiec ), może nie podawać całej prawdy o tamtych wydarzeniach. W 70 lat po wojnie nadal możemy żywić się kłamliwym obrazem przeszłości, zmontowanym przed laty. Harnoski wskazuje problem: nasza świadomość jest krucha, pewność którą mamy łatwo zburzyć. Potrzebny nam silny budulec- żelazo w czystej postaci, które pozwoli człowiekowi prawdziwie określić siebie w dziejach historii. Poprzez przetopienie obrazów zarejestrowanych przez Wista, staje się nim Niedokończony film, który zgodnie z zaleceniem izraelskich pedagogów przypomina, aby nie zapomnieć.


                                                                                                                Joanna Górawska



Źródła:

www.ectaco.com/English-Hebrew-Dictionary/?refid=36591
fdb.pl/film/246004-niedokonczony-film
www.filmweb.pl/reviews/In+mendacio+veritas-11095






Szczegóły wpisu

Tagi:
Kategoria:
Autor(ka):
aspwroclaw
Czas publikacji:
piątek, 03 czerwca 2011 23:20

Polecane wpisy

Kalendarz

Grudzień 2018

Pn Wt Śr Cz Pt So Nd
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Wyszukiwarka

Kanał informacyjny